Werking van de financiële markten

Een omschrijving van de werking van de financiële markten.

Het ontstaan van het geldwezen

Oorspronkelijk leefden de mensen voor hun zelfvoorziening.

Geleidelijk aan stapte men over op rechtstreekse ruilhandel. Doch, hier ontstond het probleem dat niet alle producten even gegeerd waren.

De oplossing werd gevonden in onrechtstreekse ruilhandel wat inhoudt dat men nog steeds handel in natura drijft maar dat men als ruilmiddel wel producten gebruikt die iedereen kon gebruiken. Kortom, bepaalde goederen (zoals zout) werden betaalmiddelen. Maar na verloop van tijd kende ook dit systeem zijn limieten aangezien deze producten behoorlijk wat konden wegen en gezien de waardebepaling moeilijk kon zijn.

Dus stapte men over op goud en zilver als betaalmiddelen. Door edele metalen te gebruiken werd wel gewicht bespaard maar er moest nog steeds een weegschaal aan te pas komen voor de waardebepaling.

Door munten te ontwikkelen in edele metalen met een vermelding van de nominale waarde op de munt werd dit probleem opgelost. Helaas, grote kapitalen stemden overeen met een groot aantal munten.

Papieren geld bood hier de oplossing voor. Oorspronkelijk gaf men zijn munten in bewaring bij een goudsmid dewelke hier een ontvangstbewijs voor in de plaats gaf. Met dit ontvangstbewijs kon men later/elders terug de muntstukken ophalen. Naarmate het vertrouwen in de goudsmeden groeide, werden deze ontvangstbewijzen zo door gegeven.

Om echter voor eenheid te zorgen in de uitgegeven papieren werd beslist om het papieren geld te laten uitgeven door een centrale bank. Zo ontstonden het geldwezen.

 

Omschrijving van financiële markten

Economisch gezien is een financiële markt is een mechanisme dat mensen in staat stelt om te handelen in effecten (zoals: aandelen, obligaties, ...) maar ook in grondstoffen (zoals: edele metalen, agrarische goederen, ...) en andere gemakkelijk uitwisselbare waardevolle zaken. Deze handel kan gebeuren tegen lage transactiekosten en tegen prijzen die alle beschikbare informatie en toekomstverwachtingen weerspiegelen.

 

De financiële markten worden gebruikt om diegene die een tekort aan kapitaal hebben in contact te brengen met diegene die een overschot aan kapitaal hebben. Typisch houdt dit in dat een schuldenaar een schuldbekentenis ondertekent waarin deze aan de schuldeiser beloofd om het geleende kapitaal terug te betalen. In ruil voor het uitlenen van het kapitaal verwacht de schuldeiser een zekere compensatie onder de vorm van interesten (=vergoeding op geleende activa) of dividenden (=vergoeding voor de aandeelhouders).

 

Soorten financiële markten

De financiële markten kunnen in verschillende subtypes worden opgedeeld, namelijk:

  • De geldmarkt - dewelke dient om kortlopende schulden te verhandelen en financieren (zie lager);
  • De kapitaalmarkt - dewelke dient om langlopende vermogenstitels te verhandelen (zie lager);
  • De derivatenmarkt - dewelke instrumenten aanlevert om financiële risico's te beheren (zie lager);
  • De deviezenmarkt - dewelke dient om de handel van deviezen te vergemakkelijken (zie lager).

 

Schematisch:

Geldschieters Financiële Tussenpersonen Financiële Markten Geldopnemers
Individuen
Bedrijven


Banken
Verzekeringsmaatschappijen
Pensioenfondsen
ICB's
Geldmarkt
Kapitaalmarkt
Derivatenmarkt
Deviezenmarkt
(Interbancaire markt)
Individuen
Bedrijven
Centrale Overheid
Gemeenten
Openbare Bedrijven

 

Voor een overzicht van de meest courante financiële instrumenten, "klik hier".

 

De kapitaalmarkt op zich bestaat uit een "primaire"- en een "secundaire" markt.
→ Op de primaire markt wordt de belegger rechtstreeks in contact gebracht met de uitgeven van het financieel product. Nieuw gecreëerde effecten worden aangeboden op de primaire markt.
→ Op de secundaire markt worden de bestaande financiële instrumenten vrij verhandeld tussen beleggers. Hier heeft de uitvoering van een transactie dan ook geen invloed meer op de verbintenissen van de uitgever. Kortom, wanneer men een aandeel koopt dat genoteerd is op de "Euronext", dan betekent dit dat men dit aandeel koopt van een andere belegger die dit verkoopt. Het kapitaal van de vennootschap die de aandelen initieel uitgaf wordt door deze transactie niet gewijzigd.

 

Verder wordt er ook een onderscheid gemaakt tussen een "gereglementeerde"- en een "onderhandse" markt (deze laatste wordt ook wel OTC of Over The Counter genoemd).
→ Een gereglementeerde markt houdt in dat de beursorders worden doorgegeven binnen een financieel centrum hetwelk alle orders centraliseert en voor ieder financieel instrument een orderboek samenstelt. Dit financieel centrum noemt men de verrekeningskamer of ook wel het clearing house. Het gevolg is dat de belegger de tegenpartij waarschijnlijk niet zal kennen.
→ Een onderhandse markt daarentegen is een markt waar de twee partijen met elkaar in contact treden om de transactie uit te voeren en af te handelen.

 

Bij een gereglementeerde markt maakt men verder nog een onderscheid tussen een "ordergedreven"- en een "prijsgedreven" markt.
→ In een ordergedreven markt geven de verschillende leden van de markt de (ver)kooporders door. Op basis van deze informatie berekent een ordergedreven markt vervolgens de beurskoers van het effect zodat het grootste volume financiële instrumenten geruild zou kunnen worden. Alle deelnemers van de markt zien de verschillende limietorders en de aangeboden of gevraagde hoeveelheden. Wie het snelst reageert, wordt als eerste bediend.
→ In een prijsgedreven markt staan er telkens marktmakers tussen de beleggers en de feitelijke markt om zo de liquiditeit van de markt te garanderen. Dat doen deze marktmakers door constant bied- en laatprijzen af te leveren waartegen de potentiële kopers en verkopers kunnen handelen (de laagste prijs voor de verkopers, de hoogste voor de kopers). Zolang een aankooplimiet niet overeenstemt met de laatprijs van de marktmaker zal er niets uitgevoerd worden.

 

Nut van de geldmarkt en de kapitaalmarkt

Zonder de financiële markten zouden diegene die een tekort aan kapitaal hebben moeilijk in contact kunnen komen met diegene die een overschot aan kapitaal hebben. Het is door toedoen van tussenpersonen, zoals banken, dat dit proces aanzienlijk vereenvoudigd wordt. Banken kunnen immers gelden - die zij via stortingen van spaarders binnenkrijgen - ter beschikking stellen van zij die geld willen lenen. Maar voor complexere transacties (dan leningen en hypotheken) is er, naast financiële tussenpersonen, nood aan financiële markten waar de geldschieters de geldopnemers kunnen ontmoeten om handel te drijven. Kortom, de geld- en kapitaalmarkt zijn een plaats waar geldschieters en geldopnemers met elkaar in contact kunnen komen om gelden uit te wisselen.

 

Geldschieters

Particulieren zijn vaak geldschieters zonder dat ze zich hier volledig van bewust zijn. Immers, men voorziet geld dat door anderen kan opgenomen worden van zodra men een van onderstaande financiële activiteiten uitvoert:

  • Geld op een bankrekening zetten;
  • Geld storten in een pensioenplan;
  • Verzekeringspremies betalen;
  • Investeren in (overheids)obligaties;
  • Investeren in aandelen.

 

Bedrijven die een korte termijn cash overschot hebben, zullen dit vaak ter beschikking stellen van de financiële markt via korte termijn uitleningen op de geldmarkt. Bedrijven met een sterke positieve kasstroom zouden er voor kunnen kiezen om geleidelijk aan de aandelen die hun eigen bedrijf heeft uitgegeven terug in te kopen. Echter, vaak kunnen zij meer rendement halen uit hun sterke kasstroom door als geldschieters op te treden en te investeren in obligaties of aandelen van anderen.

 

Geldopnemers

Particulieren kunnen geld (dat zij niet hebben) opnemen op korte termijn via leningen en op langere termijn via hypothecaire kredieten om de aankoop van een huis te financieren.

Bedrijven zullen vaak geld ontlenen op korte- of lange termijn om hun negatieve kasstroom te overbruggen. Daarnaast zullen ze ook geld lenen om te investeren in hun bedrijf of om te groeien.

Overheden zullen geld dienen op te nemen indien hun uitgaven niet gedekt kunnen worden door hun inkomsten. Om dit tekort te financieren kunnen de overheden allerhande bijkomende taksen uitvaardigen maar vaak zullen de overheden het nodige geld ophalen door overheidsobligaties uit te geven. Natuurlijk ontstaat hierdoor een overheidsschuld dewelke vaak wordt uitgedrukt als een percentage van het bruto nationaal product. Het risico is dat een overheidsschuld als maar aangroeit omdat er een zeker rendement geboden moet worden op deze overheidsobligaties (kortom: er zijn interesten verschuldigd op de geleende gelden). Een mogelijkheid voor de overheid om deze schuld in waarde te verminderen is door de "inflatie" trachten te beïnvloeden.

Gemeenten en lokale overheden kunnen er voor kiezen om geld in eigen naam te ontlenen of om middelen van de centrale overheid te ontvangen.

Openbare bedrijven (zoals de Post en de NMBS) kunnen ook op allerhande manieren geld opnemen, bv. via de uitgifte van een obligatie.

 

Geldopnemers die nood hebben aan grote bedragen zullen hiervoor vaak een beroep moeten doen op de internationale deviezenmarkt.

 

Nut en werking van de derivatenmarkt

In de financiële markten zijn de prijzen van aandelen, obligaties, deviezen, rentevoeten, ... constant onderhevig aan schommelingen. Hierdoor ontstaan natuurlijk allerhande risico's. Afgeleide producten zijn nu juist financiële producten die ontwikkeld worden om deze risico's onder controle te houden. Het afdekken van risico's door andere posities aan te gaan noemt men in het Engels "hedging".

Bv. Indien men aandelen van bedrijf abc bezit die momenteel 40 EUR waard zijn en men wil zich indekken tegen een prijsdaling van deze aandelen, dan kan men altijd een put optie kopen waardoor men bijvoorbeeld binnen 2 jaar abc aandelen kan aanbieden aan 40 EUR. Indien tussentijds de waarde van de abc aandelen gedaald is naar 30 EUR, kan men zijn put optie uitvoeren en zijn aandelen nog steeds verkopen aan 40 EUR.

 

Nut en werking van de deviezenmarkt met oog voor de interbancaire markt

De deviezenmarkt is een "onderhandse markt" waar munteenheden worden verhandeld om zo de relatieve waarde van de verschillende munten te bepalen. De waarde van een bepaalde munt ten opzicht van een andere munt wordt weergegeven in de wisselkoers tussen deze munten. Deze wisselkoers wordt bepaald door een samenspel van economische factoren (fiscaal regime, monetaire politiek, handelsbalans, productiviteit, groeimogelijkheden, ...), politieke condities (politieke stabiliteit, onrust, ...) en perceptie in de markt zelf (geruchten, ...).

Een transactie op de deviezenmarkt houdt vaak in dat een partij een bepaalde hoeveelheid munten van een bepaalde munteenheid koopt door een bepaalde hoeveelheid van een andere munteenheid te betalen.

De deviezenmarkt is uniek omdat dit een wereldwijde markt is die alle werkdagen open is en waar een immens volume verhandeld wordt waardoor een hoge "liquiditeit" wordt verzekerd.

Het hoofddoel van de deviezenmarkt is om internationale handel en investeringen te ondersteunen. Daarnaast biedt het natuurlijk ook de ruimte om te speculeren op het verloop van de wisselkoersen. Verder kan men ook geld in waardevolle stabiele munten (lage-interest munteenheden) opnemen om te investeren in minder stabiele munten (hoge-interest munteenheden) in de hoop om zo een vergoeding te ontvangen voor het hogere risico.

De deviezenmarkt is dan wel een onderhandse markt maar deze is echter niet toegankelijk voor iedereen. Handelaars op de deviezenmarkt zijn:

  • Banken en andere financiële instellingen;
  • Centrale Banken;
  • Speculanten;
  • Zeer grote bedrijven;
  • Overheden.


Naast bovenstaande instanties kunnen ook importeurs/exporteurs en particulieren geïnteresseerd zijn om buitenlandse munten aan te kopen. Indien een particulier dus vreemde munten wil aankopen, dan zal deze zijn order dienen te plaatsen bij een bank. De prijs, op een bepaalde dag, waaraan een bank een bepaalde munteenheid verkoopt aan haar klanten (= « askprice » ook wel « offerprice ») is hoger dan diegene waaraan ze deze munteenheid zal kopen (= « bidprice »). Dit prijsverschil is de vergoeding voor de bank en is afhankelijk van het ordergrootte (een importeur die 100.000 eenheden van een dollar nodig heeft zal minder per dollar moeten betalen dan een particulier dewelke 'maar' 1.000 eenheden nodig heeft).

Naast het feit dat de deviezenmarkt niet toegankelijk is voor iedereen, wordt deze ook nog eens opgedeeld in toegangsniveaus. Hierbij vormt de interbancaire markt de toplaag. Dit niveau is enkel toegankelijk voor commerciële banken en handelaars van effecten gezien enkel zij capabel zijn om zeer grote volumes te verhandelen. Het prijsverschil tussen de bidprice en askprice is hier zeer klein. Zo kan de bidprice voor de 'euro/dollar' wisselkoers bv. 1,300 zijn terwijl de askprice voor de 'euro/dollar' wisselkoers dan 1,3001 is.

Op de interbancaire markt lenen banken die een overschot aan liquide middelen hebben, geld aan banken die een tekort hebben. Deze leningen gebeuren enkel op korte termijn (gaande van 1 dag tot vaak maximaal 3 maanden)! De vergoeding die de geldschietende bank hiervoor noemt men de interbancaire rente (zoals de "EURIBOR" of de "LIBOR"). Cruciaal is dat die markt compleet werkt op basis van onderling vertrouwen tussen de banken want de interbancaire markt kent geen specifieke reglementering.